Krzyż przy drodze na Smědavę.Zapomniana tragedia na izerskiej drodze.

Przy drodze prowadzącej na Smědavę, w izerskim lesie, stoi niepozorny żelazny krzyż. Mało kto go dostrzega a reszta mija go bez refleksji, traktując jak kolejny przydrożny znak pamięci. Tymczasem to miejsce ma konkretną historię. Dramat, który w 1969 roku rozegrał się tu w kilka minut.

Krzyż znany dziś jako Kříž Jiránka a Kosinové,  upamiętnia tragiczny wypadek drogowy z 29 lipca 1969 roku, do którego doszło na ówczesnej drodze prowadzącej w kierunku Smědavy – ważnego punktu turystycznego i komunikacyjnego po czeskiej stronie pasma.

Według czeskich archiwów, tego dnia 31-letni Vítězslav Jiránek jechał samochodem osobowym marki Trabant. Na łagodnym łuku drogi, w warunkach typowych dla górskiego terenu – wąska jezdnia, ograniczona widoczność, las tuż przy poboczu – pojazd zjechał na przeciwległy pas ruchu. Doszło do zderzenia z nadjeżdżającą ciężarówką marki GAZ, typowym wówczas radzieckim samochodem użytkowym.

Siła uderzenia była ogromna. Trabant stanął w płomieniach W samochodzie oprócz kierowcy znajdowała się 20-letnia Dagmar Kosinová, pochodząca z Hraničné. Relacje zachowane w opisach są wyjątkowo ponure: ogień szybko objął pojazd, a akcja ratunkowa była chaotyczna i nieskuteczna. Według jednej z wersji, uwaga skupiona była na gaszeniu płonącego wraku i zabezpieczeniu miejsca wypadku, podczas gdy pasażerka wciąż znajdowała się w aucie. Kosinová zginęła w płomieniach. Kierowca, którego udało się wydostać z płonącego auta, również nie przeżył zderzenia.

Krzyż przy drodze na Smědavę nie jest tylko kolejną pamiątką po wypadku sprzed lat. To znak postawiony w miejscu, gdzie kilka czynników nałożyło się na siebie w najgorszy możliwy sposób: błąd kierowcy, wąska górska droga i realia ratownictwa końca lat 60. Nie było tu szybkich dojazdów, profesjonalnych jednostek ani procedur znanych dziś. Była za to cisza lasu, ogień i bezradność świadków.

Dziś Kříž Jiránka a Kosinové znaleźć można na czeskich mapach turystycznych jako oznaczony punkt w terenie. Większość przechodzących nie zna jednak historii, która kryje się za tym wpisem. Bez niej krzyż staje się tylko elementem krajobrazu – jednym z wielu. Z kontekstem nabiera ciężaru i znaczenia.

Droga na Smědavę niewiele mówi o swojej przeszłości. Las zarósł pobocza, asfalt był wielokrotnie poprawiany, ślady tamtego dnia dawno zniknęły. Został krzyż – ustawiony dokładnie tam, gdzie wydarzyło się to, czego nie dało się cofnąć. Nie ostrzega i niczego nie tłumaczy. Po prostu jest.

Zimą przejazd tą popularną trasą nie jest możliwy – od połowy listopada do końca marca lub kwietnia samochody nie mogą korzystać z tej drogi. Odcinek Smědava–Souš stanie się częścią sieci tras narciarstwa biegowego (Magistrály Izerskiej) i jest regularnie ratrakowany, a ruch pojazdów silnikowych jest zabroniony dla wszystkich bez wyjątków.

Krzyż przy drodze na Smědavę.Zapomniana tragedia na izerskiej drodze.