Ruiny zamku Świny - Piastowskie dziedzictwo Śląska

Zamek Świny należy do najstarszych budowli obronnych piastowskiego Śląska. Pochodzi najprawdopodobniej jeszcze z XI wieku a zbudowano go dla dozorowania szlaku kupieckiego z Czech.

Istnienie obronnej warowni potwierdza dokument sporządzony w czasach panowania Bolesława Krzywoustego, praska kronika Kosmasa z 1108 roku. Z opisu kronikarza wynika, że w wymienionym roku czeski wojewoda Mutina ze swym stryjem Niemojem odbyli w Zuini in Polonia potajemne spotkanie w celu omówienia planu obalenia czeskiego księcia Świętopełka. Jest to naj­star­szy za­cho­wa­ny tekst źród­ło­wy wy­mie­nia­ją­cy z naz­wy śre­dnio­wiecz­ny gród o­bron­ny w Świ­nach.

Z kolei w buli papieża Hadriana warownia jest określana mianem kasztelenii Zpini podlegającej księciu Bolesławowi Łysemu zwanym Rogatką (syn Henryka Pobożnego). W la­tach po­mię­dzy 1230 a 1248 wzmian­ko­wa­ni są ka­szte­la­no­wie Ta­der ca­stel­la­nus de Swi­na (1230), co­mes Ja­xa ca­stel­la­nus de Swi­na (1242) oraz Pe­tri­co ca­stel­la­nus de Zu­ini (1248).

Kiedy Bolesław II Rogatka wzniósł okazałą twierdzę w Bolkowie, znaczenie zamku w Świnach zmalało. Za czasów książąt świdnicko - jaworskich ( Bolka I Surowego, Bernarda Świdnickiego i Bolka II Małego) utracił status rezydencjalny i przeszedł w prywatne ręce rycerskiego rodu de Swyn (de Swin).

Źród­ła wska­zu­ją Pe­te­ra, Kon­ra­da i Gun­ze­li­na de Swy­ne (zm. 1327/28) ja­ko ko­lej­nych właś­ci­cie­li li­czą­ce­go po­nad dwa­dzie­ścia wsi ma­jąt­ku, któ­rym w ro­ku 1323 za­rzą­dzał Hen­ri­cus de Swyn. Wraz z postępującą germanizacją śląskich ziem nazwisko rodu ewoluowało na von Schweinichen. Zamek we władaniu rodu Świnków pozostawał do 1769 roku.

Na miejsce drewnianych umocnień w połowie XIV w. Świnkowie wystawili z łamanego kamienia czterokondygnacyjną wieżę mieszkalno-obronną o bardzo masywnych 2,5-metrowych murach wraz z murem obwodowym. Wieża o wymiarach 12x18 metrów była podpiwniczona i przykryta dwuspadowym dachem. Do dziś zachował się w jej ścianie gotycki portal wejściowy.

W XVII wieku gotycką warownię przebudowano w stylu renesansowym - Jan Zygmunt Świnka stworzył nową obszerną rezydencję z wieżami w narożnikach. W pierwotnych zabudowaniach poszerzono oraz ozdobiono otwory okienne, a cały zamek otoczono bastionowymi fortyfikacjami.

Zgodnie z legendą herbową nazwisko Świnka po­cho­dzi od dzi­ka, zwa­ne­go daw­niej świ­nią. Przedstawiciele rodu znani byli zarówno z długowieczności (Burgmann von Schweinichen (zm. 1566), do­żył nie­by­wa­łe­go wręcz wie­ku 110 lat, a śmierć przy­nio­sła mu nie sta­rość lecz zwy­kłe prze­zię­bie­nie, ja­kie­go na­ba­wił się na.... po­lo­wa­niu), jak i zamiłowania do mocnych trunków a w szcze­gól­no­ści do wi­na, któ­re ku­po­wa­no czę­sto i w ogrom­nych iloś­ciach. Wie­lo­wie­ko­wa prak­ty­ka spra­wi­ła, że z po­ko­le­nia na po­ko­le­nie Świn­kowie o­sią­ga­li co­raz wyż­szy próg od­por­no­ści na alkohol, co czyniło ich nie­zrów­na­ny­mi w pi­jac­kich kon­fron­ta­cjach z są­sia­da­mi i oko­licz­ną szla­chtą, ale nie tylko.

Pewnego jednak razu zbóje krzyżackiego najemnika Hansa von Tchirn  z pobliskiego zamku Niesytno, przejęli należący do Gunzela II Schweinichen transport wyśmienitego wina. Ograbiony po raz kolejny rycerz ze Świn, próbował odpłacić zbrojnym najazdem za tę grabież. Pewni siebie rycerze - rabusie właśnie opijali skradzionym winem kolejny rozbój, kiedy pod zamek w Niesytnie nadciągnęła zbrojna grupa Gunzela Świnki. Wywiązała się walka w której pijana załoga nie była tym razem w stanie obronić warowni. Hans von Tschirn zo­stał poj­ma­ny i wkró­tce zgi­nął z rę­ki Gun­ze­la.

Zamek Świny szczęśliwie przetrwał wojny husyckie oraz wyniszczjący okres wojny trzydziestoletniej. Złupiły go dopiero wojska rosyjskie w 1761 roku podczas wojny siedmioletniej.

W 1769 ro­ku w wy­ni­ku przy­mu­so­wej li­cy­ta­cji do­bra na­był prus­ki mi­ni­ster sta­nu Jo­hann Hein­rich hra­bia von Chursch­wandt. Nowy właściciel zmarł jednak wkrótce po nabyciu posiadłości i nie zdołał nawet rozpocząć jej odbudowy. Dobra przeszły pod zarząd rodu von Schla­bren­dorf, jednak jego przedstawiciele rezydowali głównie w Wiedniu i nie wykazywali zainteresowania śląskimi posiadłościami. Sam zamek oddano nw dzierżawę jako magazyn zboża i słomy. Stara piastowska warownia niszczała więc w szybkim tempie. W la­tach 80. XIX wie­ku ów­cze­sny wła­ści­ciel Sta­nis­laus hra­bia von Ho­yos (zm. 1918) ze­zwo­lił na wy­ko­rzy­sta­nie ka­mie­nia z ru­in do bu­do­wy go­ściń­ca, a zam­ko­we piw­ni­ce wy­na­jął …pod u­pra­wę pie­cza­rek.

W czasach nazistowskich w zamku urządzono magazyn części dla samolotów Luftwaffe. Tuż po woj­nie Świ­ny by­ły dłu­go i do­kład­nie strze­żo­ne przez Ros­jan, któ­rzy na wzgó­rzu zam­ko­wym, którzy prowadzili tu jakieś bliżej nieokreślone prace poszukiwawcze.

W 1959 r. podczas prowadzonych na terenie w pobliżu zamku prac archeologicznych ustalono, że oprócz grodu do połowy XIII w. znajdowała się tutaj osada wczesnośredniowieczna. Od 1991 r. zamek jest ponownie własnością prywatną.

Przez dekady Zamek w Świnach stanowił jedynie malownicze ruiny. W tym roku to się zmieniło. Prywatni właściciele postanowili zrewitalizować zabytkową przestrzeń i dzięki temu, po wielu miesiącach przygotowań, Zamek Świny został w czerwcu 2022 otwarty dla turystów.

Godziny otwarcia:

• poniedziałek – czwartek: 10:00 – 18:00
• piątek – sobota: 10:00 – 19:00
• niedziela: 10:00 – 17:00

Bilety:

• normalny: 14 zł/osoba
• ulgowy: 10 zł/osoba
• bilet rodzinny: od 40 zł
• grupowy od 10 osób: 10 zł/osoba

• nocne zwiedzanie z przewodnikiem: 40 zł/osoba

• nocne zwiedzanie z przewodnikiem ulgowy: 20 zł/osoba

Ruiny zamku Świny - Piastowskie dziedzictwo Śląska

foto: Paweł Pawlak

Wybierasz się w Karkonosze? Poniżej mapa atrakcji turystycznych w regionie. Kliknij w prawy górny róg na mapie aby otworzyć