Poděbrady – miasto czeskiego króla, mineralnej wody i spacerów nad Łabą

Poděbrady kojarzą się przede wszystkim z Jerzym z Podiebradów oraz uzdrowiskiem specjalizującym się w leczeniu chorób serca. Nad miastem góruje królewski zamek, w parku zdrojowym można spróbować charakterystycznej Poděbradki, a kilkaset metrów dalej płynie Łaba. Historia, architektura uzdrowiskowa i woda tworzą tu wyjątkowo spójną całość.

Poděbrady leżą około 50 kilometrów na wschód od Pragi, w płaskim krajobrazie środkowego Połabia. Nie są miastem monumentalnych świątyń ani plątaniny średniowiecznych uliczek. Ich urok ma inne źródło. Tworzą go szeroka promenada, stary park zdrojowy, secesyjne budynki uzdrowiskowe, rynek z zamkiem oraz Łaba, która wyznacza południową granicę historycznego centrum.

Miasto najlepiej poznawać pieszo. Od dworca kolejowego do zamku można dojść właściwie jedną osią spacerową, przecinającą całą uzdrowiskową część Poděbrad. Po drodze znajdują się pijalnie wody, kawiarnie, kwiatowy zegar i kolonada. To przestrzeń zaprojektowana nie dla samochodów, lecz dla ludzi, którzy mają czas, aby przystanąć.

Najważniejszą postacią w historii miasta jest Jerzy z Podiebradów – czeski król wybrany w 1458 roku. Pochodził z możnego rodu panów z Kunštátu i Poděbrad. Nazywano go królem husyckim oraz „królem obojga ludu”, ponieważ próbował utrzymać pokój pomiędzy katolikami i czeskimi utrakwistami. Jerzy zasłynął również jako autor projektu pokojowego związku europejskich władców. W czasach, kiedy konflikty rozwiązywano przede wszystkim za pomocą wojska, proponował stałą współpracę państw i wspólne rozstrzyganie sporów. Nazywanie go twórcą Unii Europejskiej byłoby przesadą, ale sama koncepcja rzeczywiście wyprzedzała swoją epokę.

Jego obecność w Poděbradach trudno przeoczyć. Na Jiřího náměstí stoi potężny pomnik konny wykonany według projektu Bohuslava Schnircha. Powstawał w latach 1890–1896 i jest uznawany za jeden z najważniejszych czeskich pomników konnych. Król spogląda z wysokości na rynek, a znajdujący się za nim zamek przypomina o politycznym znaczeniu dawnego poděbradzkiego państwa. Nie ma natomiast całkowitej pewności, czy Jerzy rzeczywiście urodził się w Poděbradach. Miasto mocno identyfikuje się z królem, ale dokładne miejsce jego narodzin pozostaje przedmiotem historycznych sporów.

Poděbradzki zamek wyrósł z warownej siedziby wzniesionej na opokowej skale nad Łabą. W latach 1262–1268 król Przemysł Ottokar II zbudował tutaj kamienny zamek wodny. Jego zadaniem była między innymi ochrona drogi prowadzącej w kierunku Pragi. Późniejsi właściciele wielokrotnie przebudowywali obiekt, dlatego nie przypomina on już surowej średniowiecznej warowni. Nadal pozostaje jednak najważniejszą dominantą miasta. Z zamkowego tarasu można spojrzeć na Łabę, przystań i przeciwległy brzeg rzeki.

W najstarszej części zamku, w dawnej kaplicy Pokłonu Trzech Króli, działa dziś Muzeum Jerzego z Podiebradów. Zachowały się tam gotyckie malowidła ścienne, a ekspozycja przedstawia dzieje panów z Kunštátu, życie czeskiego monarchy oraz jego koncepcję pokojowej współpracy europejskich władców. Zwiedzanie kończy się w zamkowym lapidarium. Zamek nie jest udostępniony w całości jak typowa rezydencja turystyczna. Najciekawsza dla zwiedzających pozostaje właśnie część muzealna oraz dziedziniec, na którym rozpoczęła się druga wielka historia Poděbrad – historia uzdrowiska.

Choć miejscowe źródła żelaziste znano już wcześniej, prawdziwy rozwój uzdrowiska rozpoczął się na początku XX wieku. W 1905 roku na zamkowym dziedzińcu wykonano odwiert w miejscu wskazanym przez pruskiego różdżkarza Karla Bülowa. Na głębokości niespełna 97 metrów natrafiono na silnie zmineralizowaną wodę nasyconą dwutlenkiem węgla. Badania potwierdziły jej właściwości lecznicze. Wkrótce wykonano kolejne odwierty, a 5 czerwca 1908 roku oficjalnie otwarto pierwsze łazienki wykorzystujące wodę mineralną. Od tego momentu Poděbrady zaczęły szybko zmieniać się w jeden z najważniejszych ośrodków uzdrowiskowych środkowych Czech.

Specjalnością miasta stało się leczenie i rehabilitacja osób z chorobami serca oraz układu krążenia. Do dziś funkcjonuje hasło „Na srdce jsou Poděbrady”, czyli „Na serce są Poděbrady”. Podstawą części zabiegów pozostają kąpiele w naturalnej wodzie mineralnej. Poděbradki można również spróbować w publicznych ujęciach. Nie należy spodziewać się smaku zwykłej wody stołowej. Jest mocno zmineralizowana, lekko słona i wyraźnie nasycona dwutlenkiem węgla. Jedni napełniają nią całe butelki, inni po pierwszym łyku uznają, że cele zdrowotne zostały już osiągnięte.

Najbardziej reprezentacyjną częścią miasta jest park ciągnący się od dworca kolejowego w kierunku historycznego centrum. Jego układ nie jest przypadkowy. Po powstaniu uzdrowiska zaplanowano nową oś miasta, przy której budowano pensjonaty, hotele, pijalnie i obiekty zabiegowe. Ważną rolę w kształtowaniu Poděbrad odegrał architekt František Janda. Według jego projektów powstały między innymi secesyjne Letnie Łazienki, Zimowe Łazienki oraz dawne kolonady. Jedna z nich mieści dzisiaj kawiarnię Viola, ale nadal zachowała charakter eleganckiego obiektu uzdrowiskowego.

Nieco młodsza jest funkcjonalistyczna kolonada profesora Libenskiego, zbudowana w latach 1937–1938 według projektu Vojtěcha Kerharta. Prosta, oszczędna architektura dobrze pokazuje, jak miasto rozwijało się od secesyjnego uzdrowiska w kierunku nowoczesnego ośrodka leczniczego. Park jest zadbany, lecz nie sprawia wrażenia przestrzeni stworzonej wyłącznie dla turystów. Mieszkańcy przechodzą nim do pracy i na dworzec, kuracjusze odpoczywają na ławkach, a przy kawiarniach i ujęciach wody stale zatrzymują się spacerowicze. Uzdrowisko nie jest tu dekoracją – pozostaje częścią codziennego życia.

Z rynku wystarczy zejść obok zamku, aby znaleźć się nad Łabą. Rzeka daje Poděbradom przestrzeń, której często brakuje historycznym miastom. Wzdłuż brzegów prowadzą trasy spacerowe i rowerowe, a spod zamku wyruszają również statki wycieczkowe. Szczególnie ciekawym zabytkiem jest kompleks jazu, śluzy i elektrowni wodnej. Zaprojektował go Antonín Engel, późniejszy rektor Politechniki Czeskiej w Pradze. Budowę rozpoczęto w czasie pierwszej wojny światowej, a całość ukończono w 1923 roku.

Elektrownia zachowała znaczną część pierwotnej technologii i nadal pracuje. Jej architektura łączy neoklasycyzm z elementami charakterystycznymi dla czeskiego kubizmu. Nad urządzeniami hydrotechnicznymi poprowadzono kładkę, dzięki której można przejść na drugi brzeg Łaby i spojrzeć na zamek z mniej oczywistej perspektywy.

Po lewej stronie Łaby, wśród drzew, stoi niewielki kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, nazywany Havířským kostelíkiem, czyli kościółkiem górników. Nazwa może wprowadzać w błąd, ponieważ w Poděbradach nie działały kopalnie. Świątynia upamiętnia przywódców buntu górników z Kutnej Hory, którzy zostali straceni w tym miejscu w 1496 roku. Pierwszy drewniany kościół wzniesiono w 1516 roku. Zniszczyły go wojska szwedzkie, a obecna murowana budowla powstała w XVII wieku i była później przebudowywana. Kościół leży nieco poza głównym szlakiem prowadzącym przez uzdrowisko. Warto jednak do niego dojść, ponieważ pokazuje mniej reprezentacyjną, a znacznie bardziej dramatyczną część historii miasta.

Osoby zainteresowane historią powinny odwiedzić także Polabské muzeum. Stała wystawa „Příběh Polabí” prowadzi od pradziejów i archeologii przez rozwój miast aż do poděbradzkiego szklarstwa oraz narodzin uzdrowiska. Wśród eksponatów znajduje się między innymi działający model dawnej rozlewni wody mineralnej, zabytki archeologiczne oraz przedstawienia Poděbrad z różnych okresów. Muzeum pozwala zrozumieć, że miasto nie powstało wyłącznie wokół źródeł i sanatoriów, lecz ma znacznie dłuższą historię związaną z osadnictwem nad Łabą.

Najlepsza trasa rozpoczyna się przy dworcu kolejowym. Stamtąd należy przejść przez park zdrojowy, zatrzymując się przy kolonadzie, kwiatowym zegarze i jednym z ujęć Poděbradki. Dalej promenada prowadzi na Jiřího náměstí z pomnikiem króla, zamkiem i wejściem do muzeum. Po zwiedzeniu zamku warto zejść nad Łabę, przejść w stronę elektrowni wodnej i kładką dostać się na drugi brzeg. Spacer można przedłużyć do Havířskiego kostelíka albo miejskiego kąpieliska urządzonego nad dawnym wyrobiskiem piasku.

Na spokojne poznanie centrum potrzeba około 3-4 godzin. Całodniowy pobyt pozwoli dodatkowo odwiedzić Polabské muzeum, przejść dłuższy odcinek nad Łabą lub wybrać się rowerem w stronę Nymburka. Okolica jest niemal zupełnie płaska, dlatego doskonale nadaje się do spokojnej turystyki rowerowej i rodzinnych spacerów.

Poděbrady nie próbują konkurować z Pragą, Kutną Horą ani najbardziej znanymi czeskimi zespołami zabytkowymi. Oferują coś innego: dobrze zachowane uzdrowisko, silny królewski wątek, ciekawe budowle techniczne i rzekę znajdującą się niemal w samym centrum. To właśnie połączenie sprawia, że miasto jest czymś więcej niż przystankiem na butelkę Poděbradki.

Najlepsza trasa samochodem prowadzi przez Jakuszyce, Harrachov, Jilemnice i Jičín. Ma około 114 km, a nawigacja wylicza niespełna 2 godziny jazdy. Realnie warto zakładać około 2 godzin i 15 minut, ponieważ znaczna część drogi prowadzi przez miejscowości.

Trasa bez czeskiej winiety

Szklarska Poręba → Jakuszyce → Harrachov → Kořenov → Jilemnice → Horka u Staré Paky → Nová Paka → Jičín → Kopidlno → Poděbrady

Wariant przez Turnov i Mladą Boleslav

Można także jechać przez Tanvald – Jablonec nad Nisou – Turnov – D10 – Mladá Boleslav – Nymburk. Trasa ma około 123 km i czasowo wychodzi niemal identycznie, ale obejmuje płatny odcinek autostrady D10.

Jeśli nie masz winiety, nie warto jej kupować wyłącznie dla zaoszczędzenia jednej czy dwóch minut. Jednodniowa czeska winieta dla zwykłego samochodu kosztuje w 2026 roku 230 koron. Kupuje się ją wyłącznie w oficjalnym sklepie eDalnice.

Dobrym rozwiązaniem jest też podróż pociągiem z Tanvaldu gdzie można zostawić samochód na bezpłatnym parkingu. Jedziemy pociągiem relacji Tanvald - Praga do Mladej Boleslav gdzie przesiadamy się na pociąg do Kolina przez Podebrady. Koszt biletów 150 KCZ.  Przykładowy rozkład:

Odjazd z Tanvaldu : 7:57, przyjazd do Mladej Bolelav 9:19

odjazd z Mladej Bolslav 9:22 Przyjazd do Podebradów 9:55 

lub

odjazd z Tanvaldu 11:57, przyjazd do Mladej Bolelav 13:19

odjazd z Mladej Bolslav 13:22 Przyjazd do Podebradów 13:55 

w przypadku opóźnień pociągi czekają na skomunikowanie.

Poděbrady – miasto czeskiego króla, mineralnej wody i spacerów nad Łabą