Trzy krzyże nad przepaścią. Niezwykła kalwaria koło zamku Valdstejn

Wśród piaskowcowych skał Czeskiego Raju, niedaleko Turnova, znajduje się niezwykłe miejsce pielgrzymkowe. Trzy kamienne krzyże, wykuty w skale Grób Pański oraz pozostałości dawnej drogi krzyżowej tworzą Kalwarię u Valdštejna – miejsce dobrze znane miłośnikom regionu, choć pozostające na uboczu najczęściej uczęszczanych tras.

Zamek Valdštejn jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków Czeskiego Raju. Zaledwie kilkaset metrów od jego murów, na krawędzi wysokiej piaskowcowej skały, stoją trzy kamienne krzyże przedstawiające Golgotę. Poniżej, w skalnej ścianie, wykuto niewielkie pomieszczenie symbolizujące Grób Pański.

Miejsce nazywane jest Kalvárią u Valdštejna albo po prostu Třemi kříži – Trzema Krzyżami. Nie jest to rozbudowana kalwaria z szeregiem zachowanych kaplic. Trzy krzyże i skalny Grób Pański stanowią zakończenie dawnej drogi krzyżowej, która prowadziła tutaj z pobliskich Pelešan.

Do niewielkiej groty prowadzi wejście wykute w piaskowcu. W jej wnętrzu znajduje się skromny drewniany ołtarzyk, figura oraz obrazy religijne. Kamienne schody prowadzą stąd na skalną platformę z krzyżami. Rozciąga się z niej widok na zamek Valdštejn, dolinę pomiędzy Turnovem i Sedmihorkami, grzbiet Hamštejnský hřeben oraz Kozákov – charakterystyczną górę dominującą nad Czeskim Rajem.

Dawny trakt pielgrzymi nazywano Poutní lub Poutnička, czyli Drogą Pielgrzymią. Z tworzących ją stacji zachował się prawdopodobnie tylko jeden obraz religijny, znajdujący się przy drodze prowadzącej od parkingu pod zamkiem. Sama trasa nadal jednak istnieje i pozwala spojrzeć na Valdštejn nie tylko jak na średniowieczną warownię, ale również jako na dawne miejsce kultu.

W XVIII wieku opuszczony wcześniej zamek został przekształcony przez Valdštejnów w barokowy ośrodek pielgrzymkowy. W latach 1722–1728 powstało tu znaczące miejsce kultu związane z kaplicą św. Jana Nepomucena. Najprawdopodobniej w tym samym stuleciu urządzono również kalwarię, skalny Grób Pański i prowadzącą do nich drogę krzyżową.

Dokładna data budowy zespołu nie jest znana. W turystycznych opisach można spotkać informację, że kalwaria powstała podczas „romantycznych przebudów” zamku. To pewne uproszczenie. XVIII wiek był przede wszystkim okresem tworzenia barokowego miejsca pielgrzymkowego. Romantyczne przekształcenia zamku, wytyczanie ścieżek i urządzanie punktów widokowych nastąpiły głównie w pierwszej połowie XIX wieku, już za rodziny Lexa von Aehrenthal.

Z powstaniem kalwarii związana jest również miejscowa legenda. Według niej właściciel Valdštejna wracał konno do zamku podczas nocy i gęstej mgły. W lesie zgubił drogę, lecz w pewnym momencie jego koń nagle się zatrzymał. Zwierzę nie chciało wykonać ani jednego kroku, mimo ponagleń jeźdźca. Kiedy mężczyzna zsiadł z konia, zobaczył, że stoi tuż nad skalną przepaścią. Wdzięczny za ocalenie miał ufundować w tym miejscu trzy krzyże oraz prowadzącą do nich drogę krzyżową.

Nie ma dokumentów potwierdzających tę historię. Legenda dobrze współgra jednak z położeniem kalwarii – na skalnej krawędzi, pośród lasu i głębokich urwisk Czeskiego Raju.

Do Trzech Krzyży najłatwiej dojść od rozdroża U Konic, znajdującego się na trasie pomiędzy zamkiem Valdštejn a punktem widokowym Hlavatice. Spośród rozchodzących się tam dróg należy wybrać tę pozbawioną oznakowania turystycznego. Po kilkuset metrach odchodzi od niej wydeptana ścieżka prowadząca w lewo, w stronę skalnego Grobu Pańskiego.

Kalwaria pozostaje na uboczu głównego ruchu turystycznego, ale jest odwiedzana i opisywana przez miłośników Czeskiego Raju. Nie potrzebuje zresztą rozbudowanej infrastruktury, aby robić wrażenie. Wystarczą trzy krzyże stojące na piaskowcowej skale, chłód wykutego w niej Grobu Pańskiego oraz widok na zamek wyrastający ponad lasem.

To miejsce, w którym krajobraz nie jest jedynie tłem dla zabytku. Skały, przepaść, las i odległa sylwetka Valdštejna stanowią część tej samej opowieści – o wierze, pielgrzymowaniu oraz ludzkiej potrzebie pozostawiania znaków w przestrzeni.

Trzy krzyże nad przepaścią. Niezwykła kalwaria koło zamku Valdstejn