Górnicza historia ożyła w Krobicy. Pierwszy dzień jubileuszu Kopalni św. Jan.

Historyczne inscenizacje, spotkania z naukowcami, górnicze tradycje i wyjątkowe zwiedzanie zabytkowych sztolni z lampionami. W sobotę, 17 października, w Krobicy rozpoczęły się dwudniowe obchody 450-lecia Kopalni św. Jan. Jubileusz zorganizowany pod hasłem „Przyszłość przeszłości” przypomniał bogatą historię izerskiego górnictwa. Szczególnym zwieńczeniem pierwszego dnia było zejście do podziemnych korytarzy, gdzie w blasku lampionów na uczestników czekały postacie sprzed kilku stuleci.

Nie wszystko, co najcenniejsze w historii Gór Izerskich, znajduje się na ich powierzchni. Część dziedzictwa regionu ukryta jest głęboko pod ziemią, w wąskich korytarzach wykutych przed wiekami w twardej skale. Tak jest właśnie w Krobicy, gdzie zachowały się wyrobiska dawnej kopalni rud cyny, której początki sięgają 1576 roku.

Tegoroczny jubileusz stał się okazją do przypomnienia wielowiekowych tradycji górniczych okolic Krobicy, Gierczyna, Kotliny i Przecznicy. Organizatorzy przygotowali wydarzenie łączące historyczną edukację z inscenizacjami, pokazami dawnych obyczajów oraz spotkaniami z ludźmi zajmującymi się badaniem i ochroną dziedzictwa przemysłowego.

Pierwszy dzień obchodów rozpoczął się od jubileuszowych atrakcji przygotowanych przy Kopalni św. Jan. Od godzin porannych działał Izerski Jarmark św. Jana, na którym prezentowali się lokalni rzemieślnicy, rękodzielnicy i twórcy. Udostępniono również Księgę Pamiątkową, pozwalającą uczestnikom pozostawić ślad swojej obecności podczas obchodów.

W południe w kościele pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w pobliskim Gierczynie odbyła się jubileuszowa msza święta. Religijny wymiar uroczystości nawiązywał do wielowiekowych tradycji społeczności górniczych, dla których wiara i kult patronów stanowiły ważny element codziennego życia. Kolejnym punktem programu był spacer edukacyjny geościeżką „Śladami dawnego górnictwa kruszców Gór i Pogórza Izerskiego”, prowadzony przez dr. hab. inż. Macieja Madziarza, prof. Politechniki Wrocławskiej.

Trasa pozwalała poznać zachowane w terenie pozostałości dawnego górnictwa i zrozumieć, w jaki sposób eksploatacja rud przez stulecia zmieniała krajobraz tej części Gór Izerskich. Ślady działalności gwarków nie ograniczają się bowiem do podziemnych wyrobisk. To również dawne hałdy, zapadliska, pozostałości infrastruktury wydobywczej i miejsca związane z przeróbką pozyskiwanych surowców.

Jednym z najbardziej widowiskowych wydarzeń soboty była inscenizacja historyczna przygotowana przed wejściem do sztolni św. Leopolda. Na potrzeby uroczystości powstała scenografia nawiązująca do realiów XVI wieku. Przy ozdobionym tkaninami stole pojawiły się postacie w bogatych strojach, dawni dostojnicy, pisarze i gwarkowie. Historyczne księgi, dokumenty, ozdobne naczynia, broń oraz liczne rekwizyty tworzyły oprawę przypominającą czasy rozwoju miejscowego górnictwa. Inscenizacja przenosiła uczestników do epoki, w której odkrywanie i eksploatacja złóż mineralnych stanowiły istotny element gospodarki regionu, a działalność kopalń podlegała określonym przywilejom, regulacjom i zwierzchnictwu właścicieli ziemskich.

Przed wejściem do kopalni odbyła się także oficjalna część jubileuszu z udziałem zaproszonych gości, przedstawicieli samorządów, środowisk górniczych i organizacji społecznych. Wśród uczestników nie zabrakło osób występujących w tradycyjnych galowych mundurach górniczych, symbolicznie podkreślających ciągłość tradycji sięgającej czasów dawnych gwarków. Przy wejściu do zabytkowych wyrobisk przygotowano również pamiątkową tablicę jubileuszową, opatrzoną datami 1576–2026 i hasłem „Przyszłość przeszłości”, upamiętniającą cztery i pół wieku historii kopalni.

W godzinach popołudniowych odbył się panel merytoryczno-warsztatowy „Przyszłość przeszłości – dziedzictwo górnicze Gór Izerskich”. W spotkaniu wystąpili kolejno dr Łukasz Tekiela, historyk i regionalista, Piotr Ducki, geolog związany z Przedsiębiorstwem Budowy Kopalń PeBeKa, oraz dr hab. inż. Maciej Madziarz, prof. Politechniki Wrocławskiej. Panel poświęcono zagadnieniom związanym z historią, geologią i ochroną dziedzictwa górniczego. Prezentacjom towarzyszyły materiały historyczne oraz mapy geologiczne.

Spotkanie przypominało, że dawne kopalnie nie są wyłącznie zabytkami techniki. Stanowią również cenne źródło wiedzy o przemianach gospodarczych, społecznych i środowiskowych, a odpowiednio zabezpieczone i udostępnione mogą służyć edukacji oraz rozwojowi turystyki kulturowej.

Zwieńczeniem sobotnich wydarzeń było wyjątkowe jubileuszowe zwiedzanie Kopalni św. Jan z lampionami. Po zakończeniu części oficjalnej i naukowej uczestnicy zeszli do zabytkowych sztolni, aby w niecodziennych warunkach poznać ich historię. To właśnie pod ziemią przygotowano jedną z najbardziej sugestywnych atrakcji całego jubileuszu.

Wąskie korytarze, surowe skalne ściany i drewniane elementy obudowy, oświetlone ciepłym, migoczącym światłem, tworzyły atmosferę przypominającą realia dawnego górnictwa. W przeciwieństwie do tradycyjnego zwiedzania, tym razem istotną rolę odgrywały nie tylko opowieści przewodnika, ale również światło, historyczne rekwizyty oraz inscenizowane spotkania z postaciami sprzed kilkuset lat.

Lampiony pozwalały dostrzec fragmenty dawnych wyrobisk wyłaniające się z ciemności. W takich warunkach łatwiej było wyobrazić sobie codzienność górników, którzy przed wiekami, pozbawieni elektrycznego oświetlenia i nowoczesnych maszyn, drążyli kolejne metry chodników przy użyciu prostych narzędzi. Jednym z punktów jubileuszowej trasy było spotkanie z postacią Georgiusa Agricoli, XVI-wiecznego uczonego, lekarza i autora słynnego dzieła „De re metallica”, poświęconego technikom górniczym i metalurgicznym.

W jednej z podziemnych komór przygotowano stanowisko przypominające pracownię dawnego badacza. Na stole znalazły się minerały, historyczna waga, naczynia, księgi i inne rekwizyty. Wśród nich szczególne miejsce zajmował egzemplarz „De re metallica”, jednego z najważniejszych dzieł opisujących wiedzę górniczą epoki renesansu. W świetle świec postać dawnego uczonego przybliżała uczestnikom świat, w którym znajomość właściwości minerałów, sposobów poszukiwania złóż i technik wydobywczych miała ogromne znaczenie.

Na trasie pojawiały się również inne postacie w historycznych strojach, odgrywające scenki nawiązujące do dawnych obyczajów i życia społeczności górniczych. Szczególne wrażenie robiło samo otoczenie tych inscenizacji. Nie odbywały się one w muzealnej sali ani w przygotowanej dekoracji, lecz w autentycznych skalnych korytarzach, które powstały dzięki pracy górników przed kilkuset laty. Jubileuszowe zwiedzanie obejmowało także atrakcje związane z cyną – surowcem, którego wydobycie dało początek historii miejscowej kopalni. Pamiątkowe odlewy metalu stanowiły symboliczne nawiązanie do dawnych tradycji wydobywczych.

Wieczorna wyprawa w podziemia była nie tylko atrakcją turystyczną, ale również szczególną formą żywej lekcji historii. Pozwalała poczuć atmosferę miejsca, w którym przez stulecia praca odbywała się w niemal całkowitej ciemności, w trudnych i niebezpiecznych warunkach.

Początki Kopalni św. Jan datowane są na 1576 rok, choć wydobycie rud w rejonie Krobicy i Gierczyna rozpoczęło się jeszcze wcześniej. W XVI wieku okolice te należały do ważnych ośrodków wydobycia cyny na Dolnym Śląsku. Rozwijająca się działalność górnicza przyciągała specjalistów, sprzyjała osadnictwu oraz wpływała na rozwój lokalnej gospodarki.

Istotną rolę w rozwoju górnictwa odegrał ród Schaffgotschów, wspierający przedsięwzięcia wydobywcze na tych terenach. Największy rozkwit miejscowego górnictwa przypadł na schyłek XVI stulecia. Późniejsze stulecia przyniosły jednak liczne trudności, związane z konfliktami zbrojnymi, zmianami gospodarczymi oraz malejącą opłacalnością eksploatacji. Kopalnia funkcjonowała z przerwami. Po pierwszym okresie działalności, zakończonym w XVII wieku, podejmowano próby ponownego uruchomienia wydobycia. Ostatnie prace prowadzono jeszcze na początku XIX wieku.

Z czasem wyrobiska opustoszały, a pozostałości dawnej działalności górniczej stawały się coraz mniej czytelne w krajobrazie. Współczesna historia kopalni związana jest z badaniami naukowymi, pracami zabezpieczającymi oraz przedsięwzięciem realizowanym przez Gminę Mirsk, przy współpracy ze specjalistami z KGHM CUPRUM i środowiska naukowego.

W 2013 roku udostępniono turystom podziemną trasę obejmującą sztolnie św. Jana i św. Leopolda, połączone szybem. Dzięki temu miejsce, które przez długi czas pozostawało zapomnianym świadectwem dawnej działalności przemysłowej, stało się jedną z ciekawszych atrakcji turystyki historycznej i geologicznej Gór Izerskich.

Organizatorem jubileuszu jest Stowarzyszenie Nasz Czas Krobica–Orłowice, które przygotowało obchody we współpracy z Kopalnią św. Jan, Gminą Mirsk oraz OSP Sudecka Grupa Ratownicza.

Panel ekspercki i jubileuszowy rajd na orientację zostały sfinansowane ze środków Samorządu Województwa Dolnośląskiego. Wydarzenie objęto licznymi patronatami honorowymi, między innymi Marszałka Województwa Dolnośląskiego, Polskiej Organizacji Turystycznej, Starosty Powiatu Lwóweckiego oraz Dolnośląskiej Organizacji Turystycznej. Szczególny charakter obchodów podkreślało również zaangażowanie lokalnej społeczności. Dla mieszkańców Gminy Mirsk przygotowano specjalną pulę bezpłatnych wejściówek na jubileuszowe zwiedzanie podziemi.

Pierwszy dzień jubileuszu pokazał, że przemysłowa przeszłość Gór Izerskich może być opowiadana w sposób ciekawy i angażujący. Z jednej strony poprzez naukowe wykłady i historyczne opracowania, z drugiej – poprzez bezpośredni kontakt z zabytkami, inscenizacje i doświadczenia, które pozwalają lepiej zrozumieć życie dawnych mieszkańców regionu.

Szczególnie zapadającym w pamięć elementem sobotnich obchodów pozostało wieczorne zwiedzanie kopalni z lampionami. W blasku niewielkich świateł dawne wyrobiska nabierały zupełnie innego charakteru, przypominając, że przed kilkuset laty nie były miejscem turystycznych wypraw, ale codziennej, ciężkiej pracy wielu pokoleń gwarków. Obchody 450-lecia Kopalni św. Jan będą kontynuowane w niedzielę, 18 października. W programie znalazły się rajd na orientację, spacery edukacyjne, warsztaty geologiczne, zielarskie i alchemiczne oraz Karczma Gwarków.

Całość zakończy symboliczne „Światełko Pamięci”, poświęcone dawnym górnikom i kolejnym pokoleniom związanym z izerskim górnictwem.

Górnicza historia ożyła w Krobicy. Pierwszy dzień jubileuszu Kopalni św. Jan.