Czeskie Budziejowice. Miasto wielkiego rynku, Budvara i niezwykłych historii

Jeden z najpiękniejszych rynków w Czechach, monumentalny ratusz, Czarna Wieża, średniowieczne zaułki i historie, w których fakty mieszają się z legendami. Czeskie Budziejowice kojarzone są przede wszystkim z piwem Budvar, ale stolica południowych Czech ma do zaoferowania znacznie więcej. To miasto królewskie, którego centrum zachowało układ wytyczony jeszcze w średniowieczu.

České Budějovice powstały w 1265 roku z inicjatywy króla Przemysła Ottokara II. Lokalizacja nie była przypadkowa. Nowe miasto miało wzmacniać królewską władzę w południowych Czechach i kontrolować ważne szlaki handlowe. Centrum zaplanowano niezwykle regularnie. Jego sercem stał się ogromny, niemal kwadratowy rynek, dzisiejsze náměstí Přemysla Otakara II. Ma około 133 na 137 metrów i do dziś należy do największych miejskich placów w Czechach.

To właśnie rynek robi największe wrażenie podczas pierwszego spotkania z Budziejowicami. Otaczają go kamienice reprezentujące różne epoki, od gotyku po barok i klasycyzm. Dominantą placu jest monumentalny barokowy ratusz z trzema wieżami. Obecną formę uzyskał w XVIII wieku i trudno odmówić mu reprezentacyjnego charakteru. Bogato zdobiona elewacja, figury alegoryczne oraz charakterystyczna sylweta sprawiają, że budziejowicki rynek można bez większego ryzyka zaliczyć do najpiękniejszych miejskich placów w Czechach.

Pośrodku rynku stoi Fontanna Samsona, jedna z najbardziej rozpoznawalnych budowli miasta. Powstała w pierwszej połowie XVIII wieku i pierwotnie pełniła nie tylko funkcję dekoracyjną. Była częścią systemu zaopatrzenia miasta w wodę. Kilkadziesiąt metrów dalej wznosi się Czarna Wieża, zbudowana w XVI wieku jako dzwonnica i wieża obserwacyjna. Ma ponad 72 metry wysokości i przez stulecia pozwalała wypatrywać zagrożeń, przede wszystkim pożarów. Z jej szczytu rozciąga się dziś panorama starego miasta.

Budziejowice mają jednak również swoją bardziej tajemniczą stronę. W bruk rynku wmurowany jest niewielki Bludný kámen, czyli „Błędny Kamień”. Według tradycji znajdował się w miejscu dawnych egzekucji. Miejscowa legenda ostrzega, że kto po zmroku nieświadomie przekroczy kamień, może błądzić po mieście aż do rana i nie odnaleźć drogi do domu. To jedna z najbardziej znanych budziejowickich opowieści.

Niedaleko rynku znajduje się Piaristické náměstí z dawnym klasztorem dominikanów i kościołem Ofiarowania Najświętszej Marii Panny. To jeden z najstarszych zespołów architektonicznych miasta, budowany praktycznie od momentu jego założenia. Wewnątrz zachowały się średniowieczne malowidła, w tym ogromne przedstawienie św. Krzysztofa, mające ponad dziesięć metrów wysokości. Z kościołem związana jest kolejna miejscowa legenda. Na jego murze znajduje się kamienna żaba. Według opowieści zwierzę powoli wspina się ku dachowi, a gdy dotrze do celu, świątynia ma się zawalić.

Kilka kroków dalej stoi Solnice, dawna zbrojownia i magazyn soli z XVI wieku. Na jej fasadzie można odnaleźć trzy kamienne ludzkie głowy. Legenda głosi, że przedstawiają złodziei, którzy próbowali obrabować klasztor. W rzeczywistości historia tych rzeźb nie jest aż tak jednoznaczna, ale właśnie takie szczegóły budują niezwykły klimat starej części miasta.

Wśród najważniejszych budziejowickich ciekawostek warto wymienić także kilka mniej oczywistych faktów. Przy ratuszu zachował się dawny wzorzec łokcia wiedeńskiego, dzięki któremu kupcy mogli sprawdzać długość sprzedawanych tkanin. Jedna ze średniowiecznych baszt nosi nazwę Železná panna, czyli „Żelazna Dziewica”, choć brak dowodów, że rzeczywiście znajdowało się w niej narzędzie tortur o tej nazwie. Z Budziejowic w XIX wieku wyruszała także słynna kolej konna do Linzu, jedna z najstarszych linii kolejowych na kontynencie europejskim. Wagony ciągnęły konie, a jednym z głównych przewożonych towarów była sól.

Z miastem związany jest również dobry wojak Szwejk. Jaroslav Hašek odbywał w Budziejowicach służbę wojskową, a samo miasto pojawia się na kartach jego najbardziej znanej powieści. Jeszcze bardziej współczesną osobliwością jest dworzec autobusowy urządzony na dachu centrum handlowego Mercury. Autobusy naprawdę wjeżdżają tam ponad poziomem ulicy.

Najbardziej znanym produktem Budziejowic pozostaje oczywiście piwo. Browar Budějovický Budvar powstał pod koniec XIX wieku i do dziś należy do symboli miasta. Spór o nazwę Budweiser ciągnący się od dziesięcioleci sprawił zresztą, że nazwa Budziejowic stała się znana na całym świecie.

Czeskie Budziejowice są miastem, które najlepiej odkrywa się powoli. Wielki rynek i ratusz wystarczą, by zrobić bardzo dobre pierwsze wrażenie, ale prawdziwy charakter Budziejowic ujawnia się dopiero w bocznych ulicach, dawnych murach miejskich, legendach i detalach, które łatwo przeoczyć. To miejsce, w którym średniowieczne miasto królewskie, historia kolei, piwowarstwo i współczesne życie tworzą zaskakująco spójną całość.