Grobowiec sprzed 5500 lat w centrum miasta. Nymburk skrywa archeologiczną sensację

W samym centrum czeskiego Nymburka, zaledwie kilka kroków od gotyckiego kościoła, znajduje się jeden z najbardziej niezwykłych zabytków archeologicznych w Czechach. To prehistoryczny grobowiec sprzed około 5500 lat, odkryty niemal przypadkowo podczas przygotowań do budowy. Jego wyjątkowość polega nie tylko na wieku i konstrukcji, ale również na tym, że zachował się w historycznym centrum miasta i można go oglądać dokładnie tam, gdzie pochowano człowieka kilka tysięcy lat przed naszą erą.

Nymburk, położony nad Łabą, jest znany przede wszystkim ze średniowiecznych murów obronnych, gotyckiej architektury i historycznej zabudowy. Jednak jeden z najcenniejszych zabytków miasta pochodzi z czasów, gdy o średniowiecznej Europie nikt jeszcze nawet nie śnił. Przy ulicy Na Příkopě, niedaleko kościoła św. Idziego, zachował się monumentalny grób z epoki miedzi, czyli eneolitu.

Odkrycia dokonano w 1994 roku podczas ratowniczych badań archeologicznych poprzedzających planowaną inwestycję budowlaną. Archeolodzy pod kierunkiem Karly Motykovej natrafili na kamienną konstrukcję, której charakter i rozmiary okazały się niezwykłe w skali czeskiej archeologii. Znalezisko było na tyle cenne, że zrezygnowano z planowanej w tym miejscu zabudowy.

Grobowiec pochodzi z okresu około 3800–3400 lat przed naszą erą i wiązany jest z kulturą pucharów lejkowatych. Jego kamienna podstawa miała około 6,5 na 5,2 metra. W centralnej części znajdowała się komora grobowa o wymiarach 2,5 na 1,15 metra, zbudowana z ustawionych pionowo płyt kamiennych, z elementami drewnianej konstrukcji. Całość była najprawdopodobniej przykryta ziemnym nasypem.

Wewnątrz odkryto szczątki mężczyzny, który w chwili śmierci miał około 40–50 lat. Ciało złożono w pozycji skurczonej, na prawym boku. Badania radiowęglowe potwierdziły prehistoryczny wiek pochówku.

Kim był człowiek, któremu ponad pięć tysięcy lat temu przygotowano tak niezwykłe miejsce spoczynku? Tego nie wiadomo. Archeolodzy przypuszczają jednak, że zajmował szczególną pozycję w ówczesnej społeczności. Świadczy o tym przede wszystkim skala przedsięwzięcia. Przygotowanie masywnej kamiennej konstrukcji wymagało znacznego nakładu pracy i odpowiedniej organizacji. Nie był to zatem zwyczajny pochówek.

Wyjątkowość nymburskiego odkrycia ma także wymiar europejski. Grobowce o rozbudowanej konstrukcji kamiennej kojarzone są przede wszystkim z megalitycznymi tradycjami zachodniej i północnej Europy. Na terenie Czech podobne obiekty należą do wielkich rzadkości. Nymburska mogiła stanowi więc ważne świadectwo kontaktów kulturowych oraz przemian społecznych zachodzących na kontynencie tysiące lat przed powstaniem pierwszych czeskich miast.

Równie niezwykłe jest to, że grobowiec przetrwał późniejsze epoki. W średniowieczu i czasach nowożytnych teren ten znajdował się na zapleczu zabudowanej parceli, dzięki czemu nie został zniszczony podczas kolejnych inwestycji. Przez tysiąclecia pozostawał ukryty pod powierzchnią ziemi, zaledwie kilkadziesiąt metrów od miejsca, które z czasem stało się centrum miasta.

Władze Nymburka zdecydowały o zachowaniu znaleziska w miejscu odkrycia. Nad grobowcem wzniesiono specjalny, nowoczesny pawilon zaprojektowany przez architekta Josefa Matyáša. Ekspozycję udostępniono publiczności w kwietniu 2013 roku. Przez przeszklenie można zobaczyć oryginalną kamienną konstrukcję oraz kopię szczątków mężczyzny. Oryginalne kości, ze względu na ich stan, trafiły do zbiorów muzealnych. Przygotowano również materiały multimedialne przedstawiające historię pochówku i odkrycia.

Nymburska mogiła jest czymś więcej niż kolejnym zabytkiem do obejrzenia podczas spaceru. To rzadki przykład miejsca, w którym prehistoria nie została przeniesiona do muzealnej gabloty, ale pozostała dokładnie tam, gdzie rozgrywała się ponad pięć tysięcy lat temu.

W mieście, którego średniowieczne mury same uchodzą za imponujące świadectwo przeszłości, znajduje się zabytek starszy od nich o ponad cztery tysiące lat. I właśnie ta niezwykła ciągłość historii sprawia, że niewielki pawilon przy ulicy Na Příkopě zasługuje na szczególną uwagę odwiedzających Nymburk.

Grobowiec sprzed 5500 lat w centrum miasta. Nymburk skrywa archeologiczną sensację