Jaskinie Klokocskich Skał. Pod piaskowcami Czeskiego Raju kryją się tajemnice sprzed tysięcy lat

Czeski Raj słynie z malowniczych skalnych miast, wąskich przejść i niezwykłych piaskowcowych formacji. Niewielu turystów zdaje sobie jednak sprawę, że w Klokočskich Skałach, niedaleko Turnova, znajduje się około 300 jaskiń i naturalnych schronisk skalnych. Niektóre z nich skrywają ślady obecności człowieka sięgające schyłku ostatniej epoki lodowcowej. Najbardziej znana, jaskinia Postojna, jest jednym z najcenniejszych stanowisk archeologicznych Czeskiego Raju.

Klokočské skály, położone w północnych Czechach, należą do najbardziej interesujących przyrodniczo obszarów Czeskiego Raju. Potężne piaskowcowe ściany, skalne wieże, głębokie szczeliny i malownicze wąwozy tworzą krajobraz, który przez miliony lat kształtowały procesy geologiczne. Woda, wiatr, zmiany temperatury i stopniowe wietrzenie skał doprowadziły do powstania setek naturalnych pustek, grot i schronisk.

Według czeskich opracowań przyrodniczych na terenie Klokočskich Skał występuje około 300 jaskiń reprezentujących różne typy formacji pseudokrasowych. Są wśród nich jaskinie szczelinowe, osuwiskowe, warstwowe oraz rozległe nisze i schroniska skalne.

W odróżnieniu od klasycznych jaskiń krasowych, powstających głównie wskutek rozpuszczania skał wapiennych, tutejsze pustki uformowały się przede wszystkim w wyniku mechanicznego niszczenia i przemieszczania piaskowców. Dlatego próżno szukać w nich typowych wapiennych stalaktytów i stalagmitów. Ich największym bogactwem jest sama budowa geologiczna, a także niezwykle dobrze zachowane ślady odległej przeszłości.

Najbardziej znanym obiektem jest jaskinia Postojna, nazywana również Ameriką, położona w rejonie doliny Zelený důl. Uważana jest za największą jaskinię pseudokrasową Czeskiego Raju. Z zewnątrz jej wejście wygląda niepozornie. Niski i wąski otwór w piaskowcowej ścianie zupełnie nie zdradza rozmiarów przestrzeni znajdującej się po drugiej stronie. Aby dostać się do wnętrza, trzeba mocno się pochylić, a miejscami wręcz przeczołgać.

Za ciasnym wejściem otwiera się jednak obszerna komora o wymiarach około 18 na 16 metrów. Odchodzą od niej kolejne, znacznie węższe korytarze i zagłębienia. Nie ma tutaj sztucznego oświetlenia, wybetonowanych ścieżek ani infrastruktury charakterystycznej dla popularnych jaskiń udostępnionych do zwiedzania. Największa wartość Postojnej kryje się jednak nie w rozmiarach jej komór, ale w warstwach piasku i osadów, które przez tysiące lat gromadziły się na dnie.

Badania archeologiczne wykazały, że jaskinia była odwiedzana przez człowieka już u schyłku ostatniej epoki lodowcowej. Szczególnie interesujące rezultaty przyniosły prace badawcze przeprowadzone w latach 2016–2017 przez archeologów związanych z Muzeum Czeskiego Raju w Turnovie.

Naukowcy potwierdzili ślady ludzkiej aktywności pochodzące z późnego paleolitu, mezolitu oraz epoki brązu. Odkryto pozostałości dawnych palenisk, pojedyncze przedmioty oraz warstwy osadów świadczące o wielokrotnym wykorzystywaniu jaskini. Najstarsze ślady wskazują, że ludzie pojawiali się tutaj okresowo. Być może jaskinia stanowiła schronienie podczas polowań i wędrówek. Archeolodzy dopuszczają również możliwość, że w pewnych okresach miała znaczenie obrzędowe, choć nie zostało to jednoznacznie potwierdzone.

Jeszcze ciekawsze okazały się odkrycia związane z młodszą epoką brązu. Analiza zachowanych osadów pozwoliła ustalić, że Postojna była wówczas wykorzystywana przez pasterzy, którzy chronili w niej również swoje zwierzęta. Badania paleobotaniczne ujawniły obecność pozostałości owczych odchodów. Oznacza to, że tysiące lat temu obszerne wnętrze jaskini mogło służyć jako okresowe schronienie dla ludzi i ich stad. Tłumaczyłoby to również charakterystyczne wygładzenie niektórych skalnych powierzchni.

Odkrycia pokazują, że piaskowcowe jaskinie Czeskiego Raju nie były jedynie przypadkowymi kryjówkami. Stanowiły ważny element krajobrazu wykorzystywanego przez kolejne społeczności na przestrzeni wielu tysiącleci.

Na szczególną uwagę zasługują również inne jaskinie położone w rejonie Zeleného dolu.

Jedną z nich jest Jislova jeskyně, gdzie odkryto jedne z najstarszych śladów obecności człowieka na terenie Czeskiego Raju. Interesująca jest także jaskinia Velbloud, w której badania archeologiczne potwierdziły obecność ludzi w epoce brązu. Analizy pozwoliły nawet wskazać, że miejsce to było wykorzystywane w miesiącach wiosennych.

Tego rodzaju odkrycia mają ogromne znaczenie dla odtwarzania historii osadnictwa. W piaskowcowych schroniskach zachowały się bowiem nie tylko przedmioty wykonane przez człowieka, lecz także fragmenty kości zwierzęcych, muszle mięczaków, zwęglone drewno, pyłki roślin oraz pozostałości nasion i owoców. Dzięki nim naukowcy mogą rekonstruować dawne środowisko przyrodnicze, zmiany klimatu, a nawet sposoby zdobywania pożywienia przez prehistorycznych mieszkańców tych terenów.

Jaskinie Klokočskich Skał kryją jeszcze jedną przyrodniczą osobliwość. Są nią tak zwane nacieki korzeniowe, które swoim wyglądem mogą przypominać klasyczne formy spotykane w jaskiniach wapiennych.

Powstają jednak w zupełnie inny sposób. Tworzą je splątane korzenie drzew, drobiny piasku i rozkładająca się materia organiczna. W miejscach, gdzie ze skalnego stropu regularnie kapie woda, stopniowo rozwijają się charakterystyczne stożkowate lub walcowate struktury. Jaskinie stanowią również ważne schronienie dla nietoperzy. Występują tutaj między innymi podkowce małe i mopki zachodnie. Szczególnie istotne znaczenie mają zimowiska, w których zwierzęta spędzają najchłodniejsze miesiące roku.

Z tego powodu dostęp do niektórych obiektów jest ograniczony. W przypadku jaskini Postojna czeskie służby ochrony przyrody od lat stosują zimowe zamknięcia, zazwyczaj obejmujące okres od 1 listopada do 31 marca. Przed planowaną wizytą należy sprawdzić aktualnie obowiązujące ograniczenia.

Ochrona jaskiń ma również znaczenie archeologiczne. W wielu miejscach cenne warstwy osadów znajdują się zaledwie kilka centymetrów pod powierzchnią. Intensywny ruch turystyczny, rozkopywanie podłoża czy niekontrolowane wchodzenie do grot mogą bezpowrotnie zniszczyć informacje gromadzone przez tysiące lat.

Klokočskie Skały są atrakcyjnym celem wycieczki również dla osób, które nie zamierzają zaglądać do jaskiń. Najdogodniejszym miejscem rozpoczęcia wędrówki jest miejscowość Klokočí, położona niedaleko Turnova.

Jedną z największych atrakcji okolicy są Klokočské průchody, czyli Klokočskie Przejścia. To około 70-metrowy skalny korytarz, którym prowadzą schody pomiędzy wysokimi piaskowcowymi ścianami. W średniowieczu przebiegał tędy szlak kupiecki łączący Czechy ze Śląskiem. Z pobliskiego rozdroża można wyruszyć żółtym szlakiem w kierunku jaskini Postojna oraz ruin średniowiecznego zamku Rotštejn, częściowo wykutego w piaskowcowych skałach. Po drodze można podziwiać liczne formacje skalne, zagłębienia, naturalne wnęki oraz malownicze widoki na okolicę.

Warto pamiętać, że nie wszystkie jaskinie są udostępnione turystom, a poruszanie się po rezerwacie powinno odbywać się zgodnie z obowiązującymi zasadami ochrony przyrody. Klokočskie Skały pokazują, że Czeski Raj ma do zaoferowania znacznie więcej niż tylko efektowne skalne labirynty i punkty widokowe. Pod warstwami piasku kryje się historia ludzi, którzy pojawiali się tutaj na długo przed powstaniem pierwszych średniowiecznych osad.

To niezwykłe połączenie geologii, przyrody i archeologii sprawia, że pozornie niepozorne jaskinie należą do najcenniejszych miejsc tego regionu. Każda z nich może przechowywać fragment historii, której nie zapisano w żadnej kronice.

Jaj

Najwygodniejszym punktem rozpoczęcia wycieczki jest miejscowość Klokočí, położona około 8 km na wschód od Turnova. Ze Szklarskiej Poręby należy jechać przez Harrachov, Kořenov, Tanvald, Železný Brod i Koberovy. Trasa liczy około 55 km, a przejazd zajmuje mniej więcej 1 godzinę i 15 minut.

W nawigacji najlepiej wpisać Parkoviště U Hasičárny, Klokočí. Samochodu nie warto prowadzić pod Rotštejn – tamtejszy parking jest bardzo mały, a dojazd wąski.

Z parkingu należy przejść przez wieś za czerwonymi znakami. Po około 10–15 minutach dociera się do początku Klokočskich Průchodów, którymi szlak wspina się na górną krawędź masywu. Przy rozdrożu można kontynuować wycieczkę czerwonym szlakiem albo skręcić na żółty prowadzący w stronę jaskini Postojna i zamku Rotštejn.

Bez samochodu można dojechać pociągiem ze Szklarskiej Poręby przez Tanvald do Železnego Brodu, a następnie autobusem linii 864 do przystanku Klokočí. Połączeń nie ma jednak zbyt wiele, dlatego rozkład trzeba wcześniej sprawdzić w czeskim systemie IDOS. Samochód pozostaje zdecydowanie najprostszym rozwiązaniem.

Jaskinie Klokocskich Skał. Pod piaskowcami Czeskiego Raju kryją się tajemnice sprzed tysięcy lat