Nymburk: ucieczka księżniczki zapisana na fasadzie kamienicy

Monumentalna płaskorzeźba zajmująca niemal całe pierwsze piętro kamienicy przy ulicy Palackého w Nymburku przedstawia wydarzenie, które wpłynęło na dalsze losy Czech. To scena przybycia do miasta Eliški Přemyslovny – Elżbiety Przemyślidki, późniejszej królowej Czech i matki cesarza Karola IV.

Nymburk leży w środkowych Czechach, nad Łabą, około 50 kilometrów na wschód od Pragi. Miasto założył w drugiej połowie XIII wieku król Przemysł Ottokar II. O jego średniowiecznym znaczeniu przypominają zachowane fragmenty ceglanych murów obronnych oraz gotycki kościół św. Idziego. W późniejszych stuleciach Nymburk stał się także ważnym węzłem kolejowym, ale królewska przeszłość nadal pozostaje jednym z najważniejszych elementów jego tożsamości.

Płaskorzeźbę można zobaczyć na elewacji narożnego domu nr 252, stojącego u zbiegu ulic Palackého i Komenského. Przedstawia ona księżniczkę siedzącą na koniu, otoczoną swoim orszakiem. Przed przybyszką kłaniają się burmistrz i członkowie rady miejskiej, którzy przyjmują ją pod ochronę Nymburka.

Scena odnosi się do wydarzeń z 28 maja 1310 roku. Eliška Přemyslovna, córka króla Czech i Polski Wacława II, znalazła się wówczas w centrum walki o czeski tron. Po śmierci jej brata Wacława III dynastia Przemyślidów wygasła w linii męskiej, a władzę w kraju przejął Henryk Karyncki – mąż starszej siostry Eliški.

Księżniczka mogła jednak stać się poważnym zagrożeniem dla jego panowania, szczególnie gdyby poślubiła przedstawiciela jednego z wpływowych europejskich rodów. Według średniowiecznych przekazów Henryk próbował zmusić ją do małżeństwa z mało znaczącym możnowładcą, a nawet miał planować jej zgładzenie. W tej sytuacji Eliška uciekła z Pragi. Według tradycji podróżowała w przebraniu, a ochronę zapewniali jej Jan z Vartemberka oraz najwierniejsi słudzy. Wieczorem 28 maja jej orszak dotarł do Nymburka.

Miasto udzieliło księżniczce schronienia. Mieszkańcy pamiętali o przywilejach nadanych Nymburkowi przez jej ojca Wacława II, któremu zawdzięczali również rozwój miejskich umocnień. Eliška miała przypomnieć mieszczanom o tych zasługach i poprosić ich o pomoc. W Nymburku pozostała przez około miesiąc. W tym czasie jej zwolennicy przygotowywali działania przeciwko Henrykowi Karynckiemu. Wkrótce rozpoczęto rozmowy dotyczące małżeństwa księżniczki z Janem Luksemburskim. Ślub odbył się 1 września 1310 roku, a związek zapoczątkował panowanie dynastii Luksemburgów w Czechach. Synem Eliški i Jana był Karol IV – król Czech i cesarz rzymski.

Pamiątka wzniesiona sześć wieków później

Kamienica, na której znajduje się relief, nie pochodzi ze średniowiecza. Została wybudowana w latach 1908–1910 dla lekarza, mecenasa i miłośnika sztuki Antonína Brzoráda. Projekt przygotował znany praski architekt Osvald Polívka, jeden z najważniejszych przedstawicieli czeskiej secesji i współtwórca Domu Miejskiego w Pradze.

W 1910 roku, z okazji 600. rocznicy przybycia Eliški Přemyslovny do Nymburka, Antonín Brzorád zlecił wykonanie rozległej dekoracji na głównej elewacji budynku. Jej autorem był praski rzeźbiarz Karel Novák. Dzieło powstało ze stiuku i jest częściowo odlewane, a częściowo modelowane. Zajmuje szerokość pięciu osi okiennych. Historyzujące przedstawienie postaci połączono z secesyjnymi motywami drzew, liści i roślin wkomponowanych w obramienia okien.

Pod reliefem znajduje się niebieska tablica informacyjna. Umieszczony na niej czeski napis głosi: „Eliška Přemyslovna ucieka pod ochronę mieszczan królewskiego miasta Nymburka, 28 maja 1310 roku. Autor: rzeźbiarz Karel Novák, Vyšehrad”. Kamienica wraz z dekoracją została objęta ochroną konserwatorską. Płaskorzeźba nie znajduje się jednak w najlepszym stanie. Widoczne są rozległe ubytki powierzchni oraz uszkodzenia najbardziej wystających elementów, szczególnie fragmentów postaci i koni. Ponadstuletnie dzieło, przypominające o jednym z najważniejszych wydarzeń w historii Nymburka, wyraźnie czeka na gruntowną konserwację.

Jak dojechać?

Najlepsza trasa samochodem prowadzi przez Jakuszyce, Harrachov, Jilemnice i Jičín. Ma około 114 km, a nawigacja wylicza niespełna 2 godziny jazdy. Realnie warto zakładać około 2 godzin i 15 minut, ponieważ znaczna część drogi prowadzi przez miejscowości.

Trasa bez czeskiej winiety

Szklarska Poręba → Jakuszyce → Harrachov → Kořenov → Jilemnice → Horka u Staré Paky → Nová Paka → Jičín → Kopidlno → Nymburk

Wariant przez Turnov i Mladą Boleslav

Można także jechać przez Tanvald – Jablonec nad Nisou – Turnov – D10 – Mladá Boleslav – Nymburk. Trasa ma około 133 km i czasowo wychodzi niemal identycznie, ale obejmuje płatny odcinek autostrady D10.

Jeśli nie masz winiety, nie warto jej kupować wyłącznie dla zaoszczędzenia jednej czy dwóch minut. Jednodniowa czeska winieta dla zwykłego samochodu kosztuje w 2026 roku 230 koron. Kupuje się ją wyłącznie w oficjalnym sklepie eDalnice.

Dobrym rozwiązaniem jest też podróż pociągiem z Tanvaldu gdzie można zostawić samochód na bezpłatnym parkingu. Jedziemy pociągiem relacji Tanvald - Praga do Mladej Boleslav gdzie przesiadamy się na pociąg do Kolina przez Podebrady. Koszt biletów 150 KCZ.  Przykładowy rozkład:

Odjazd z Tanvaldu : 7:57, przyjazd do Mladej Bolelav 9:19

odjazd z Mladej Bolslav 9:22 Przyjazd do Podebradów 9:45 

lub

odjazd z Tanvaldu 11:57, przyjazd do Mladej Bolelav 13:19

odjazd z Mladej Bolslav 13:22 Przyjazd do Podebradów 13:45 

w przypadku opóźnień pociągi czekają na skomunikowanie.

Nymburk: ucieczka księżniczki zapisana na fasadzie kamienicy