Podziemne Brno. Bunkier 10-Z – schron, który miał przetrwać atomową zagładę

Pod wzgórzem Špilberk, w samym sercu Brna, kryje się miejsce, które nie udaje atrakcji „dla całej rodziny”. Bunkier 10-Z to relikt zimnej wojny w czystej postaci – beton, stal, filtracja powietrza i trzy dni życia po końcu świata. Dziś jest dostępny dla zwiedzających. I robi dokładnie to, co powinien: zmusza do myślenia.

Podziemia miast zawsze mówią więcej niż ich reprezentacyjne place. W przypadku Brna ta zasada działa wyjątkowo dobrze. Bunkier 10-Z, położony bezpośrednio pod zamkiem Špilberk, powstał jeszcze w czasie II wojny światowej jako schron przeciwlotniczy. Po wojnie, już w realiach narastającego napięcia między Wschodem a Zachodem, został przebudowany na pełnoprawny schron przeciwatomowy. Nie dla wszystkich. Dla wybranych.

Od końca lat 50. XX wieku obiekt był przygotowany na przyjęcie około pięciuset osób uznanych za „strategicznie istotne” dla funkcjonowania miasta i regionu. Kadra decyzyjna, administracja, zaplecze techniczne. Reszta? Cóż – historia zimnej wojny nie zna sentymentów. Schron miał zapewnić przetrwanie przez maksymalnie trzy doby po uderzeniu nuklearnym. Potem miało być już tylko „zobaczymy co dalej".

Dziś Bunkier 10-Z funkcjonuje jako jedna z najciekawszych atrakcji podziemnych Brna, zarządzana w ramach projektu Podzemí Brna. Zwiedzanie odbywa się w surowej, niemal nieupiększonej formie. Korytarze, pomieszczenia techniczne, maszynownia z agregatem diesla, systemy filtrowentylacyjne, centrala łączności – wszystko zachowane tak, by nie zamieniać historii w scenografię. To nie jest escape room. To jest dokument.

Szczególne wrażenie robią elementy, które do bunkra trafiły wtórnie, ale znaczeniowo są cięższe niż betonowe ściany. Drzwi z dawnego więzienia przy ulicy Cejl, z wyrytymi napisami skazańców, przypominają, że XX wiek miał więcej niż jedną twarz opresji. Totalitaryzm nie zawsze potrzebuje bomb atomowych.

Dla tych, którym samo zwiedzanie to za mało, przygotowano nocne trasy techniczne, a także możliwość noclegu w samym bunkrze. Tak, można tam spać. Wnętrza urządzono w stylu retro, bez udawania komfortu, którego tu nigdy nie planowano. To raczej doświadczenie niż hotel – noc w miejscu, które projektowano z myślą o końcu cywilizacji.

Bunkier 10-Z nie epatuje sensacją. Nie straszy na siłę. Jego siła tkwi w prostym fakcie istnienia. To materialny dowód na to, jak poważnie brano kiedyś scenariusz globalnej zagłady i jak chłodno kalkulowano, kto ma szansę ją przeżyć. W czasach, gdy słowo „bezpieczeństwo” znów wraca do debaty publicznej, ta lekcja z betonu i stali brzmi zaskakująco aktualnie.

Jeśli ktoś szuka w Brnie atrakcji „ładnej”, lepiej niech pójdzie na kawę na Zelný trh. Jeśli jednak interesuje go historia bez lukru – Bunkier 10-Z pod wzgórzem Špilberk, w mieście Brno, jest miejscem obowiązkowym.

Bunkier 10-Z znajduje się przy ul. Husova w centrum Brna, tuż pod zamkiem Špilberk, i jest otwarty codziennie z wyjątkiem poniedziałku. Ekspozycja udostępniana jest od około 11:30 do 18:15–18:45 (ostatnie wejście ok. 18:15). Bilety i ceny:
– Zwykła wejściówka bez przewodnika: około 250 CZK (~10 €).
– Zniżki: studenci, seniorzy i osoby niepełnosprawne ok. 100 CZK; dzieci do 15 lat ok. 50 CZK.
– Wycieczki z przewodnikiem lub bilety „skip-the-line” można też kupić z góry przez serwisy turystyczne (ok. ~10–12 USD/admin) – przydatne w sezonie lub weekendy.
Najlepiej kupić online do ok. 9:30 dnia wizyty – potem jedyne miejsca na wejściówki są fizycznie na miejscu (w infocentrum Panenská 1 albo przy schronie).

Podziemne Brno. Bunkier 10-Z – schron, który miał przetrwać atomową zagładę