Słup milowy poczty polsko - saskiej w Lubaniu

Przed wiekami część systemu pocztowego stanowiły słupy milowe, które miały usprawniać komunikację, wyznaczając przebieg szlaku oraz odległości, ponieważ dzieliły trasy przejazdu pocztyliona na odpowiednie odcinki.

W okresie panowania dynastii Sasów w Polsce wielką dbałość przywiązywano do funkcjonowania komunikacji pomiędzy dworem królewskim w  Warszawie z dworem elektorskim w Dreźnie. Rozkazem królewskim Augusta II Mocnego powołano do życia królewską pocztę polsko - saską.

Pomysłodawcą słupów pocztowych (niem. Kursächsische Postmeilensäule) w Saksonii był Adam Friedrich Zürner (1679-1742). Powołany w 1716 r. na geografa księcia-elektora, stworzył rok później pierwszą pocztową mapę po książęcej Saksonii. Od 1720 r. pracował nad siecią kamiennych milowych słupów pocztowych. Ten niezwykle dokładny, praktyczny i pilny człowiek w ciągu 20 lat objechał wszystkie części kraju w celach pomiarów i osobiście wybrał niemal wszystkie miejsca do budowy słupów pocztowych.

Od 1722 roku zaczęto na trasach między Warszawą i Dreznem stawiać kamienne słupy pocztowe. Ostatni ustawiono w 1823 roku. Słupy nie były jednolite. Wyróżnić można kolumny odległościowe, ćwierćmilowe, półmilowe i milowe. Polsko - Saskie pół mili pocztowej było równe 4531 metrów, które ówczesny pieszy posłaniec pokonywał w godzinę. Pomiędzy Polską a Saksonią biegły dwie główne trasy:

• północna – z Drezna przez Königsbrück, Hoyerswerdę, Bad Muskau (pol. Mużaków), Żary (niem. Sorau), Żagań (niem. Sagan), Głogów (niem. Glogau), Wschowę (niem. Fraustadt), Leszno (niem. Lissa), Kalisz, Łęczycę i Łowicz do Warszawy.

• południowa – z Drezna przez Bautzen (pol. Budziszyn), Görlitz, Bolesławiec (niem. Bunzlau), Legnicę (niem. Liegnitz), Wrocław (niem. Breslau), Oleśnicę (niem. Oels), Syców (niem. Wartenberg), Piotrków Trybunalski i Mszczonów do Warszawy.

Dla potrzeb poczty Landtag saski wprowadził 17 marca 1722 r. milę pocztową. Jedna mila pocztowa równała się długości 2000 prętów lub 16000 łokci drezdeńskich. W przeliczeniu na system metryczny długość jej wynosiła 9062 m. Obowiązywała do roku 1840, kiedy to wprowadzono milę saską (zwaną także drezdeńską) równą 7500 m, przyjętą później przez większość krajów niemieckich.

W 1732 r. uruchomiono jeszcze jeden szlak – przez Kargową, Poznań i Sochaczew. Tę drogę kurier, przewożąc listy wagi państwowej, pokonywał w trzy dni.

Na słupach zostały wyryte litery „AR”, monogram łacińskiego Augustus Rex ‒ August Król.

Najbardziej okazałe słupy dystansowe ustawiano przy bramach miejskich lub w bezpośredniej bliskości rynku. To właśnie na tych obiektach można jeszcze odnaleźć godła Rzeczypospolitej i Saksonii zwieńczone polską koroną królewską.

Duża liczba słupów dystansowych uległa zniszczeniu, głównie w czasie II wojny światowej. W wielu miasteczkach (przede wszystkim w Saksonii) podjęto się rekonstrukcji tych niezwykle oryginalnych zabytków w ich pierwotnych miejscach usytuowania. Kolumna pocztowa w Lubaniu również została zrekonstruowana i dziś na miejskim rynku możemy podziwiać jej replikę.

Lubańska kolumna nawiązuje do oryginału zaprojektowanego przez Mateusza Daniela Pöppelmanna. Stowarzyszenie Miłośników Górnych Łużyc  w 2004 r. podjęło się postawienia na lubańskim Rynku repliki takiego słupa. Królewski słup pocztowy stał w łużyckim mieście przez ponad 200 lat (od 1725 r. do 1946 r.). Świadczył o przynależności Lubania, leżącego na Górnych Łużycach do Polski ( [podczas unii polsko - saskiej). Przetrwał trudne rządy państwa pruskiego, jednak z nieznanych do dziś przyczyn został rozbity tuż po zakończeniu II wojny światowej.

Stowarzyszenie postanowiło odtworzyć dawny zabytek polsko - saskiej królewskiej poczty. Ten przepiękny "pomnik" z polskim, historycznym herbem, wzbogacił lubańską starówkę i stał się jedną z głównych atrakcji w mieście. Jego pierwowzorem były 30-to metrowe, czworo graniaste, zakończono piramidalnie kamienne słupy dawnego Egiptu. Miejski słup pocztowy sięgał wysokości tylko 5 metrów, za to w górnej części ozdobiony był wielkim, barokowym kartuszem herbowym. Herby obramowano złotem, po przekątnej usytuowano herby Polski (orzeł), Litwy (pogoń) i Saksonii. Nad kartuszem umieszczono złotą królewską koronę, a u dołu na niebieskim tle pozłacany inicjał królewski AR (Augustus Rex). Na słupie wykuto również trąbkę pocztową (pozłoconą), rok postawienia - 1725 oraz odległości i nazwy stacji, leżące na szlaku pocztowym.

Słup milowy poczty polsko - saskiej w Lubaniu