Spotkanie na granicy wolności. Wałęsa i Havel w Karkonoszach

17 marca 1990 roku na Przełęczy Karkonoskiej miała miejsce scena, która dziś ma niemal symboliczny wymiar w historii Europy Środkowej. Na granicy polsko-czechosłowackiej spotkali się dwaj przywódcy przemian demokratycznych – Lech Wałęsa i prezydent Czechosłowacji Václav Havel.

Wydarzenie to stało się jednym z pierwszych publicznych znaków nowej epoki, która właśnie zaczynała się w naszej części kontynentu po upadku systemu komunistycznego.

Do spotkania doszło przy schronisku „Odrodzenie” na Przełęczy Karkonoskiej, na wysokości niemal 1200 metrów nad poziomem morza. Miejsce nie było przypadkowe. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych właśnie w Karkonoszach wielokrotnie spotykali się w konspiracji działacze polskiej i czechosłowackiej opozycji. Przedstawiciele Komitetu Obrony Robotników oraz czeskiej Karty 77 przekraczali wówczas nieformalnie granicę w górach, by wymieniać informacje i wspierać się w walce z komunistycznymi władzami.

W marcu 1990 roku ta sama granica stała się miejscem już nie tajnych, lecz oficjalnych rozmów. Václav Havel był wówczas świeżo wybranym prezydentem Czechosłowacji po aksamitnej rewolucji, która kilka miesięcy wcześniej zakończyła epokę rządów komunistycznych w Pradze. Lech Wałęsa pozostawał natomiast symbolem polskiej „Solidarności” i jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci przemian w Europie Wschodniej.

Spotkanie miało wymiar nie tylko kurtuazyjny. Było publicznym sygnałem, że państwa wychodzące z bloku wschodniego zamierzają budować współpracę i nowy układ polityczny w regionie. W rozmowach uczestniczyli również znani działacze opozycji demokratycznej, między innymi Bronisław Geremek i Jan Lityński. Dyskutowano o przyszłości relacji polsko-czechosłowackich oraz o miejscu Europy Środkowej w demokratycznej Europie.

Symbolika tego wydarzenia była bardzo czytelna. Jeszcze kilka lat wcześniej granica w Karkonoszach była pilnie strzeżoną linią podziału między państwami bloku komunistycznego. W 1990 roku stała się miejscem spotkania liderów wolnościowych przemian. Właśnie dlatego mówi się czasem, że było to spotkanie „na szczycie” – nie tylko dosłownie, ale również w sensie politycznym i historycznym.

Z perspektywy czasu wydarzenie to można traktować jako zapowiedź szerszej współpracy państw regionu. Już rok później Polska, Czechosłowacja i Węgry powołały do życia Grupę Wyszehradzką, której celem była wspólna droga do integracji z zachodnimi strukturami politycznymi i gospodarczymi.

Dla Podgórzyna i całego regionu karkonoskiego spotkanie Wałęsy i Havla pozostaje jednym z najważniejszych epizodów współczesnej historii tych gór. W cieniu karkonoskich grani rozegrała się wówczas scena, która symbolicznie zamknęła epokę podziałów i otworzyła drogę do nowej Europy – opartej na dialogu, współpracy i wolności.

Spotkanie na granicy wolności. Wałęsa i Havel w Karkonoszach