Nieoczywiste atrakcje Pragi. Sikające postacie, które mówią więcej niż niejeden pomnik

Kontynuujemy nasz spacer po Pradze – tej nie z folderu turystycznego, nie z listy „top 10 atrakcji”, tylko tej odkrywanej samodzielnie, krok po kroku. Trochę z ciekawości, trochę z przekory, a czasem zwyczajnie dlatego, że skręciliśmy nie tam, gdzie prowadził tłum. To właśnie w takich momentach miasto zaczyna pokazywać swoją prawdziwą twarz – bardziej ironiczną, mniej pocztówkową, czasem prowokującą, ale dzięki temu znacznie ciekawszą.

Praga ma to do siebie, że najciekawsze rzeczy często stoją nie na osi Most Karola – Rynek – Zamek, tylko dwa kroki obok. Wystarczy skręcić w mniej oczywisty dziedziniec, zejść z głównego szlaku turystycznego i nagle zamiast kolejnej gotyckiej wieży trafiasz na dzieło, które jednych bawi, innych oburza, a jeszcze innych zmusza do zastanowienia się, czy właśnie oglądają żart, czy bardzo poważną sztukę.

Tak zwani „Sikacze” to jedna z najbardziej rozpoznawalnych, a przy tym najbardziej prowokacyjnych instalacji w Praga. Oficjalna nazwa pracy to Čůrajíci a jej autorem jest David Černý – artysta znany z tego, że lubi testować poziom tolerancji społecznej i poczucie humoru turystów.

Rzeźba powstała w 2004 roku i znajduje się na dziedzińcu Hergetovej cegielni, tuż przy Muzeum Franza Kafki. Już samo sąsiedztwo jest symboliczne – Kafka, absurd, ironia rzeczywistości i kilka metrów dalej dwie brązowe postacie oddające mocz do basenu w kształcie Czech. Przypadek? U Černego raczej nic nie jest przypadkiem.

Każda z figur ma około 210 centymetrów wysokości. Konstrukcja jest zbudowana z segmentów, które mogą się poruszać. Elektronika steruje ruchem bioder i pozycją kraników, dzięki czemu strumień wody może „pisać” litery na powierzchni wody. Standardowo instalacja generuje zaprogramowane cytaty, ale ideą projektu była interakcja z widzem. Na miejscu działa system SMS – wysyłając wiadomość na wskazany numer, można sprawić, że rzeźby zapiszą ją wodą na tafli basenu.

Najważniejszy jest jednak przekaz. Černý w typowy dla siebie sposób uderza w symbole państwowości i cywilizacyjnej dumy. Basen w kształcie państwa, do którego sikają dwaj dorośli mężczyźni, to nie jest subtelna metafora.. Autor skomentował rzeźbę następująco:

Metropolie Europy Wschodniej można rozpoznać po tym, że dorośli mężczyźni w różnym stopniu upojenia alkoholowego nie krępują się oddawać moczu na ulicy. Im dalej na wschód, tym niższy poziom alkoholu we krwi do tego wystarcza. Metropolie Europy Zachodniej chwalą się fontannami, na których sikają uroczy chłopcy, my mamy mężczyzn – i to żywych. Oddawanie moczu jest też gestem agresji i znakowania terytorium. Szkoda, że nasze jest takie małe…

Ciekawe jest to, że w Pradze ta rzeźba nie funkcjonuje jako skandal. Raczej jako element miejskiego krajobrazu. Turyści robią zdjęcia, przewodnicy opowiadają anegdoty, a miejscowi przechodzą obok z lekkim uśmiechem. To sporo mówi o czeskim dystansie do symboli, historii i własnego państwa. W Polsce podobna realizacja prawdopodobnie skończyłaby się awanturą polityczną, komisją kultury i debatą w telewizji śniadaniowej.

Čůrající postavy to dobry przykład tego, czym są nieoczywiste atrakcje Pragi. Nie chodzi o ładny widok ani „must see”. Chodzi o moment, w którym miasto zaczyna prowadzić z tobą dialog – czasem ironiczny, czasem prowokacyjny, czasem zwyczajnie niewygodny. I właśnie wtedy zwiedzanie zamienia się w odkrywanie.

Jak tu trafić?

Rzeźba stoi na dziedzińcu kompleksu Hergetova cihelna, przed Muzeum Franza Kafki w Pradze e dzielnicy Mala Strana. Jeśli idziesz pieszo z centrum historycznego, najłatwiej wyjść z Mostu Karola na stronę Małej Strany i skręcić w prawo wzdłuż rzeki. Po kilku minutach dojdziesz do dziedzińca z restauracją i muzeum – tam właśnie stoi instalacja. Od mostu to realnie 5–7 minut spokojnego spaceru.

Nieoczywiste atrakcje Pragi. Sikające postacie, które mówią więcej niż niejeden pomnik