Śladami Věnceslava Metelki

Na przepięknie położonym karkonoskim cmentarzu w miejscowości Paseky nad Jizerou znajduje się grób Věnceslava Metelki - nauczyciela, skrzypka i pisarza, założyciela karkonoskiej szkoły lutniczej a nade wszystko pierwowzoru Zapomnianego Patrioty z powieści K. V. Raisa.

Paseky nad Jizerou leżą na granicy czeskiego Karkonoskiego Parku Narodowego i Chronionego Parku Krajobrazowego Góry Izerskie, w bezpośrednim sąsiedztwie Rokytnicy nad Jizerou. Jako pomocnik nauczyciela pracował tu Věnceslav Metelka wielki patriota, bajarz ludowy i założyciel Karkonoskiej Szkoły Lutniczej. Jego pamiętniki zainspirowały pisarza Karla Václava Raise do stworzenia powieści „Patrioci na odludziu”. Ze spuścizną Věnceslava Metelky, Karla Václava Raise i miejscowych „patriotów na odludziu” można zapoznać się w budynku dawnej plebanii, gdzie znajduje się poświęcona im ekspozycja.

Věnceslav Metelka urodził się 17 września 1807 jako najstarszy syn właściciela chaty Jáchyma Metelki w Sklenařicach. W szkole poznał pisarza i muzyka Matěja Hájka, który uczył go również gry na skrzypcach, flecie i fortepianie. Już w wieku 10. lat grał na skrzypcach w okolicznych gospodach, uczył się przy tym zawodu stolarza. W Nachodzie udoskonalił swoje umiejętności w wykonywaniu instrumentów muzycznych a w wieku 22. lat, w 1829 roku,  rozpoczął studia preceptorskie (nauczycielskie). Dwa lata później został asystentem nauczyciela w pobliskich Pasekach nad Jizerou.

Od 1835 grał w amatorskim teatrze ochotniczym, którego był współzałożycielem. Jako pomocnik nauczyciela nie miał stałej pensji co sprawiało, że żył bardzo skromnie.Pomimo tego 1836 roku ożenił się z córką nauczyciela Kateřiną Šimůnkovą, z którą miał czworo dzieci z których dwoje zmarło w dzieciństwie na gruźlicę.

Po śmierci teścia w 1838 r. odkupił ze swojego spadku dom w Pasekach i zaczął prowadzić gospodarstwo rolne. Dorabiał grając i wyrabiając głównie skrzypce i inne drewniane instrumenty muzyczne, w tym także gitary. W 1841 r. został zwykłym nauczycielem,  a w 1850 r. został wybrany sędzią pokoju, ale  odmówił przyjęcia tego stanowiska. 

Zmarł na gruźlicę w 1867 roku, pozostawiając żonę i dwoje dzieci, które również wkrótce zmarły na tą samą chorobę. Pozostawił po sobie obszerny i unikatowy pamiętnik, który posłużył Karlovi Vaclavovi Raise jako podstawa do napisania powieści Zapomniani Bohaterowie.

Jego spuściznę pisarską i umiejętności skrzypcowe upamiętnia w Pasekach zarówno nagrobek jak i  pomnik Zapomnianych Patriotów.

Pomnik Zapomnianych Patriotów powstał w 1958 roku na terenie dawnej parafii dzięki kilku pasjonatom i chętnym darczyńcom rzadkich rodzinnych pamiątek. 

Zainteresowanie społeczne doprowadziło do stopniowej rozbudowy zbiorów i przestrzeni wystawienniczych. W 1975 roku otwarto nową wystawę, przybliżającą zwiedzającym bogate tradycje kulturowe wsi. W 1979 roku została uzupełniona o stałą ekspozycję Karkonoskiej Szkoły Skrzypcowej, która przedstawia Věnceslava Metelkę jako założyciela, a Paseky jako kolebkę lutnictwa. Unikatowa kolekcja instrumentów muzycznych obejmuje dzieła pierwszych skrzypków Paseka i ich uczniów aż po współczesnych skrzypków ze słynnych rodzin Pilař i Špidlen.

W 2005 roku lokalna ekspozycja historyczna została przebudowana w taki sposób, że dostarczała głębszych i bogatszych informacji o historii, życiu społeczności, rzemiośle, rzemiośle i przemyśle wsi od XIX do połowy XX wieku. Oprócz pokazu rzemiosła tkackiego na dwóch ręcznych krosnach, do dziś można zajrzeć w tajniki warsztatu tokarskiego wyposażonego w tokarkę do drewna i zestaw narzędzi z końca XIX wieku. Świadectwem sztuki ludowej jest ruchoma szopka braci Škrabálk z początku XX wieku.

W 2017 i 2018 roku przeprowadzono gruntowną przebudowę budynku i zmodernizowano całą ekspozycję. Muzeum zajęła III miejsce w konkursie o Nagrodę Gloria Musealis w konkursie Kategoria Muzealne Osiągnięcie Roku 2018.

Śladami Věnceslava Metelki